Opdat de Britten thee konden drinken, moesten de Chinezen aan de drugs

Thee. Een gewoon drankje, nietwaar? Miljarden mensen op de wereld zijn gewend het dagelijks te drinken zonder er een tweede gedachte aan te wijden. Tot zijn wezen herleid is het niets anders dan de gedroogde bladeren van Camellia sinensis — letterlijk de Chinese camelia — getrokken in gekookt water. Dat is alles. Toch ligt achter dit schijnbaar onschuldige, troostende drankje een bloederige, meedogenloze geschiedenis die teruggaat tot de negentiende eeuw. Het is een geschiedenis die volmaakt illustreert hoe de raderen van de mondiale macht werken wanneer zij verborgen zijn achter de beleefde taal van de beschaving.

Het verhaal begint toen Britse handelaren thee in China „ontdekten“ en hem naar de Britse Eilanden brachten. Het drankje sloeg in als een lopend vuurtje. Het verspreidde zich snel van maatschappelijke laag tot maatschappelijke laag, drong elke laag van de Britse samenleving binnen, tot het een absolute culturele noodzaak werd. Toen het drankje populair werd, groeide de vraag exponentieel, en zo groeide het aanbod. Maar al spoedig verstoorde een massale hindernis deze knusse regeling. De Britse theehandelaren moesten hem kopen van het Chinese rijk, dat — verrassing — niets anders dan zilver daarvoor wilde. Het Middenrijk was volkomen zelfvoorzienend, rijk, en had daarom geen behoefte aan enige ruwe Europese manufaktuurwaren.

Een tijd lang ruilden de Britten zilver tegen thee, omdat zij geen andere keus hadden. Maar terwijl de Britse vraag naar thee in astronomisch tempo groeide, kromp hun beschikbare voorraad zilver even snel. Hoe koopt men verder thee als het enige wettige betaalmiddel opraakt dat de verkoper aanvaardt? Dat was een hoogst lastige vraag voor het Britse Rijk.

Het idee dat in de hoofden van de Britse handelaren werd geboren, was eenvoudig: het zilver moest van de Chinezen terug in de Britse kassen worden gebracht en in een eindeloos proces van thee-aankoop worden gerecycled. Maar de Chinezen wilden niets van de Europeanen kopen. Zij gaven hun zilver niet uit; zij recycleerden het niet; zij stelden de Europeanen niet in staat hun rijkdom terug te krijgen om nieuwe leveringen te betalen. Vanuit eurocentrisch perspectief begrepen de Chinezen eenvoudig niet waar internationale handel überhaupt om ging. De Britten besloten dat de Chinezen een les in de mechanismen van de internationale markt moesten krijgen, en die kregen zij.

De Britse meesterbreinen kwamen op een idee. Als de Chinezen Europese waren niet vrijwillig wilden kopen, moesten zij worden gevoed met een product waarvan zij fysiek onmogelijk konden afzien. Welk product kon zo’n onontkoombare noodzaak scheppen? Ja, u hebt het goed geraden: opium. De Chinezen werd eersteklas opium aangeboden, systematisch in Brits-Indië verbouwd. De Britse Oost-Indische Compagnie bood een sterk narcoticum aan, wel wetend dat het een verwoestende, chemische verslaving kon ontwikkelen.

Maar precies dat was het punt! Een drugsverslaafde — nee, miljoenen drugsverslaafden — zouden een wanhopige vraag naar opium aanwakkeren, een vraag die nooit zou opdrogen. Om aan deze gedwongen vraag te voldoen, zouden de Chinezen gedwongen worden hun zilver tegen opium aan de Britten terug te geven. Met datzelfde zilver konden de Britten zich omdraaien en meer thee kopen. Wat een briljante, zichzelf onderhoudende economische lus! En zij werkte feilloos.

De Chinezen werden van de drug afhankelijk, veel eerder dan de meesterbreinen van dat idee voor mogelijk hadden gehouden. Miljoenen werden aan de drugs gezet; miljoenen werden afhankelijk gemaakt van een voortdurende toevoer van het bedwelmende middel; miljoenen deden alles om steeds meer doses ervan te kopen en betaalden ze met de zilverreserves van hun land. Camellia sinensis hervatte zijn onophoudelijke stroom van het Verre Oosten naar de Britse Eilanden. Gewone Britten konden gelukkig hun dagelijkse portie thee genieten, terwijl opium onder de Chinese bevolking verwoestend woedde.

Toen de verslaving zich als een plaag verspreidde, werden haar maatschappelijke gevolgen catastrofaal. Verslaafde burgers begonnen geleidelijk hun plichten nalatig te vervullen. Zij verzuimden voor hun gezinnen te zorgen, en in de werkplaatsen van het rijk leverden zij slordig werk af. Dit wijdverbreide maatschappelijke verval kwam snel ter kennis van de Chinese keizerlijke autoriteiten, die de oorzaken juist herkenden. Zij weigerden deze ontoereikende werkelijkheid te aanvaarden en begonnen een felle drugscrackdown.

Betreed de keizerlijke commissaris Lin Zexu, een man van felle integriteit, door de keizer aangesteld om de drugshandel eens en voor altijd uit te roeien. In Kanton aangekomen, nam Lin Zexu geen steekpenningen aan; in plaats daarvan schreef hij een beroemde, scherpe brief aan koningin Victoria waarin hij de moraal van haar natie in twijfel trok. Vervolgens dreef hij de buitenlandse kooplieden in het nauw en dwong hen meer dan 20.000 kisten opium over te geven. In plaats van het te verkopen, liet Lin massieve greppels graven, mengde de opium met kalk en zout water en spoelde het oplossende narcoticum rechtstreeks in de zee.

De Chinese autoriteiten zetten de onwillige kooplieden het land uit en legden zware boetes op. Plotseling was de onophoudelijke stroom thee naar de Britse Eilanden in gevaar met een gierend geluid tot stilstand te komen. Het Britse publiek zou spoedig van zijn dagelijkse kleine genoegen worden beroofd, terwijl de grote handelshuizen van hun massale inkomsten dreigden te worden ontdaan.

Terug in Londen zag Lord Palmerston, de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Lin Zexus daden niet als een legitieme antidrugscampagne, maar als een ondraaglijke belediging van de Kroon en een directe aanval op Brits eigendom. Palmerston, sterk beïnvloed door machtige handelshuizen, betoogde dat het Rijk niet kon toestaan dat zijn handelsnetwerken door een buitenlandse macht werden gedicteerd.

Dus stuurde het Verenigd Koninkrijk — deze wieg van de moderne democratie (historisch alleen ondergeschikt aan zijn Atheense voorganger) — onder het bewind van de zo christelijke en morele koningin Victoria zijn marine en zijn troepen om de Chinezen tot de orde te roepen. Dit Verenigd Koninkrijk, een zelfverklaard baken van menselijke vooruitgang in wetenschappen, kunsten, literatuur, filosofie en staatsinstellingen, ontketende een brute militaire offensief tegen het Middenrijk. De Eerste Opiumoorlog duurde van 1839 tot 1842. Het Britse leger maakte korte metten met de verouderde Chinese kustverdedigingen, won de oorlog en dwong een vernederend vredesverdrag af.

Het Verdrag van Nanking dwong China zijn havens te openen, de opiumhandel te legaliseren en massale financiële schadevergoeding te betalen voor juist die drugs die het rechtmatig had vernietigd. Tot overmaat van ramp sneed het Verenigd Koninkrijk een piepklein stuk China uit en verkreeg de volledige soevereiniteit erover „voor eeuwig“. Dit piepkleine stuk gestolen land werd de hele wereld bekend als Hongkong. De Britten konden verder hun vijf-uur-thee genieten, terwijl de Chinezen hun levens, hun gezinnen en hun economie mochten ruïneren. Toen de Chinese autoriteiten later probeerden de controle over hun natie terug te winnen, ontketende dat de Tweede Opiumoorlog (1856–1860), waarin de Britten zich bij de Fransen voegden om het Middenrijk nog dieper in onderwerping te slaan en nog hardere voorwaarden af te persen.

Men kan zich de huichelachtige vertelling alleen voorstellen die destijds werd toegepast om deze door de staat gesponsorde drugshandel te vergoelijken. Laten wij haar in de politieke taal van het heden kleden: China moest worden gestraft voor zijn flagrante schending van de vrijhandel! De dictatoriale Pekinese autoriteiten ontzegden hun burgers de vrije consumentenkeuze! De Chinese regering vernietigde wetteloos privé-eigendom!

In de ogen van de toenmalige westerse media was het een welverdiende afrekening. De Chinezen hadden verdiend wat over hen kwam, omdat zij weigerden met de mondiale markten samen te werken en het waagden de vrije circulatie van zilver te dwarsbomen. Lijkt dit historische pesten niet nauw op de wijze waarop de Verenigde Staten onlangs over Venezuela heen hebben gelopen?

In de eenentwintigste eeuw zijn de mechanismen van uitbuiting geëvolueerd van houten kanonneerboten naar digitale grootboekposten en allesomvattende economische blokkades, maar de onderliggende logica blijft identiek. Toen Venezuela probeerde soevereiniteit over zijn enorme oliereserves te doen gelden en het westerse financiële kader af te wijzen, antwoordden de Verenigde Staten niet met soldaten, maar met verpletterende economische sancties. Door de natie uit de mondiale banksystemen te sluiten, haar buitenlandse activa te bevriezen en haar vermogen af te snijden haar voornaamste hulpbron te verhandelen, wurgde de moderne supermacht de Venezolaanse economie met succes. Zoals Brittannië zilver en opium als wapen inzette om gehoorzaamheid af te dwingen, zetten moderne machten de Amerikaanse dollar en de toegang tot mondiale handelsnetwerken als wapen in om elke natie te isoleren die het waagt buiten het voorgeschreven internationale marktsysteem te treden.

Waarom ontmantelde het Verenigd Koninkrijk het Middenrijk in de negentiende eeuw, en waarom leggen de Verenigde Staten verpletterende sancties op aan Venezuela in de eenentwintigste eeuw?

Omdat zij het konden. Omdat niemand sterk genoeg was om hen tegen te houden. Omdat zij het gepast vonden. Omdat zij onder de verheven retoriek beiden uit waren op geld, winst en systematische uitbuiting. De begeleidende vertelling dient altijd alleen het doel politieke, economische en militaire aanmatiging wit te wassen.

Dit brengt een van Aesopus’ beroemdste fabels in herinnering: De wolf en het lam. In het verhaal drinkt een dorstig lam water aan een beek stroomafwaarts. Een wolf komt aanlopen, kijkt stroomafwaarts en ziet het lam. Om zijn honger te stillen, voelt de wolf een vreemde steek van geweten; hij wil een plausibel excuus, een morele rechtvaardiging vinden voordat hij op het hulpeloze schepsel afspringt en het verslindt.

„Mijnheer“, blaft de wolf arrogant, „u vertroebelt het water dat ik probeer te drinken! U verdient gestraft te worden!“

Het lam, bevend, weerlegt zachtjes de beschuldiging: „Hoe kan dat zijn, mijnheer Wolf? Het water stroomt van u naar mij omlaag, niet van mij naar u. Ik kan uw water onmogelijk vertroebelen.“

Door logica gedwarsboomd, probeert de wolf een andere hoek: „Wel, vorig jaar hebt u mijn vader met verschrikkelijke woorden beledigd!“

Het lam, verward, antwoordt: „Maar mijnheer, ik was vorig jaar nog niet eens geboren! Ik ben minder dan een jaar oud.“

„Als het niet u was, dan was het uw broer!“ gromde de wolf.

„Ik heb geen broers“, zegt het lam zacht. 

Als hij inziet dat zijn morele vermommingen volkomen zijn mislukt, laat de wolf het masker eindelijk geheel vallen. Hij ontbloot zijn tanden, kijkt het lam recht in de ogen en spreekt de rauwe, onopgesmukte waarheid van de wereld: „Het doet er niet toe hoe goed u mijn argumenten weerlegt. Ik zal u toch opeten, eenvoudig omdat ik hongerig ben, u zwak bent en u smakelijk uitziet.“ Daarmee springt hij op het lam en scheurt het aan stukken.

Nee, wij zullen nooit zo’n eerlijke, naakte rechtvaardiging uit de mond van moderne supermachten horen. U zult nooit een president of een premier aan het spreekgestoelte horen staan die zegt: „Wij vallen u aan omdat u zwak bent, u alleen bent en u hulpbronnen hebt die wij willen.“ In plaats daarvan zullen zij spreken van „democratie“, „mensenrechten“ en „vrijhandel“.

Maar vergis u niet: Aesopus’ wet — u bent zwak, u bent alleen, u bent smakelijk — onderstreept alle politieke, economische, militaire en culturele agressie. Steeds weer in de menselijke geschiedenis moeten zekere miljoenen op de spreekwoordelijke drug worden gezet, hun samenlevingen worden gedestabiliseerd en hun hulpbronnen worden uitgezogen, opdat andere miljoenen hun dagelijkse thee in vrede kunnen genieten en opdat een paar duizend meesterbreinen fortuinen kunnen opstapelen en de wereldzaken blijven beheersen. 

————————-

Voetnoten:

[1] Opiumoorlogen. De Eerste Opiumoorlog (1839–1842) en de Tweede (1856–1860). Britten (en later ook Fransen) voerden oorlog tegen China om de opiumhandel open te houden en havens te openen. Het Verdrag van Nanking (1842) dwong China vijf havens te openen, een hoge schadeloosstelling te betalen en Hongkong af te staan. Opium bleef tientallen jaren een groot probleem in China.

[2] Lin Zexu. Keizerlijk commissaris die in 1839 in Kanton (Guangzhou) de opiumvoorraden van buitenlandse handelaren in beslag nam en vernietigde. Zijn brief aan koningin Victoria is bewaard gebleven. Zijn optreden was de directe aanleiding voor de Eerste Opiumoorlog.

[3] Lord Palmerston. Henry John Temple, 3e burggraaf Palmerston, Brits minister van Buitenlandse Zaken en later premier. Hij stuurde de vloot naar China en verdedigde de oorlog als bescherming van Brits eigendom en handel.

[4] Hongkong. Na de Eerste Opiumoorlog afgestaan aan Groot-Brittannië „voor eeuwig“. Later uitgebreid met de New Territories (pacht tot 1997). In 1997 teruggegeven aan China.

[5] Aesopus. Griekse fabeldichter (zesde eeuw v.Chr.). De fabel van de wolf en het lam toont hoe de sterke een voorwendsel zoekt om de zwakke te verslinden. De tekst past die les toe op de Opiumoorlogen en op latere economische druk.



Menu
More