Het is 2026, de dag is 22 september. De Amerikaanse president Donald Trump houdt een rede voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties[1] en zegt het volgende:
Komt er een deal met Iran die hen toestaat zich te herbouwen en een veel groter land te scheppen dan het ooit was — misschien een van de grootste in het Midden-Oosten of zelfs in de wereld? Of vernietig ik de Islamitische Republiek, en wel snel, en geef ik hun nooit meer de kans mensen en landen te doden en te verwoesten? Drijf ik hen de hel in, zonder kans op overleven en zonder hoop op toekomstige grootheid of toekomstige generaties?
Terug naar 1939, de dag is 30 januari. De Duitse Führer Adolf Hitler houdt een rede voor de Rijksdag,[2] en dit heeft hij te zeggen:
Als het het internationale financiële jodendom in en buiten Europa zou lukken de volkeren nog eens in een wereldoorlog te storten, dan zal het resultaat niet de bolsjewisering van de aarde zijn en daarmee de overwinning van het jodendom, maar de vernietiging van het joodse ras in Europa!
Beide leiders — de Amerikaanse en de Duitse — gebruiken dezelfde zware dreiging, gevat in de woorden vernietigen of vernietiging. Beiden stellen een voorwaarde die stappen moet uitlokken om een natie of een land volledig te verwoesten. De voorwaarden lijken bijna gelijk: het jodendom wordt beschuldigd de wereld in een wereldoorlog te willen storten; de Iraniërs wordt de bedoeling verweten mensen te doden en landen te verwoesten.
De woorden van Adolf Hitler zijn al lang algemeen veroordeeld. Was er een vergelijkbare verontwaardiging over de woorden van president Donald Trump? Ja, een verontwaardiging was er in zekere zin, maar geenszins zo sterk als zulke verwerpelijke retoriek verdiende. Toch herinneren wij ons levendig de massale internationale verontwaardiging over de uitspraak van ayatollah Khomeini (later herhaald door de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad), te weten: „Dit regime dat Jeruzalem bezet houdt, moet van de bladzijde van de tijd worden gewist.“[3] Die woorden werden in de vertaling beroemd verdraaid tot „Israël moet van de kaart worden geveegd“, om ze nog scherper te laten klinken.
Protesteerden Israëlische diplomaten tegen de woorden van president Donald Trump? Verre van dat. En toch zouden zij voor juist dit vocabulaire hoogst gevoelig moeten zijn. Hun natie was het die eens aan zulke dreigingen was blootgesteld; hun natie was het aan wie een vijand die dreigingen van vernietiging voltrok. Kan het zijn dat zij het vergeten zijn? Nee. Kan het zijn dat zij de Iraniërs een soortgelijk lot toewensen? Kan het zijn dat het lijden van hun eerdere generaties hen niet wakker heeft gemaakt voor het nakende lijden van een andere natie?
Of president Donald Trump zijn dreiging waarmaakt, is een aparte vraag. Karl Marx schreef bekend dat de geschiedenis zich herhaalt — eerst als tragedie, dan als farce.[4] Nemen wij aan dat de daden van Adolf Hitler zich als tragedie hebben afgespeeld, dan moeten de daden van Donald Trump zich als farce ontvouwen. En zo zijn zij.
—————————————————————
Noten voor jongere lezers
[1] Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Jaarlijkse bijeenkomst van alle lidstaten in New York, doorgaans in september. Staatshoofden houden er korte redes. De tekst dateert Trumps optreden op 22 september 2026.
[2] Rijksdagrede van 30 januari 1939. Hitler sprak die dag voor de Rijksdag in Berlijn, zes jaar na zijn benoeming tot rijkskanselier. De geciteerde zin is de zogenaamde „profetie“ tegen het „internationale financiële jodendom“. Historici lezen hem als een openlijke dreiging; de industriële moord op de Europese Joden begon in 1941. „Bolsjewisering“ betekent hier de uitbreiding van het Sovjetcommunisme.
[3] Khomeini en de vertaling. Ruhollah Khomeini, hoogste leider van Iran 1979–1989, zei in 1980 ongeveer dat het regime dat Jeruzalem (Qods) bezet houdt van de bladzijde van de tijd moet verdwijnen. Mahmoud Ahmadinejad, president 2005–2013, herhaalde soortgelijke formules. De Engelse persweergave „wiped off the map“ is een omstreden vertaling van het persbureau IRIB; critici zeggen dat zij de Perzische formulering verscherpt, verdedigers van de vertaling zeggen dat de politieke bedoeling dezelfde is.
[4] Marx en de farce. Karl Marx, De achttiende brumaire van Louis Bonaparte (1852): „Hegel merkt ergens op dat alle grote wereldhistorische feiten en personen zich als het ware tweemaal voordoen. Hij vergat eraan toe te voegen: de ene maal als tragedie, de andere maal als farce.“ Het stuk past die zin toe op Hitler en Trump.
