Wij houden deze waarheden voor vanzelfsprekend: dat alle mensen gelijk geschapen zijn, dat zij door hun Schepper begiftigd zijn met zekere onvervreemdbare rechten, en dat daartoe behoren het leven, de vrijheid en het nastreven van geluk. – Dat om deze rechten te waarborgen, regeringen onder de mensen worden ingesteld, die hun rechtmatige macht ontlenen aan de instemming van de geregeerden…

Dit zijn de beroemde woorden van de Onafhankelijkheidsverklaring (4 juli 1776) – iets wat door Amerikanen hoog wordt gehouden en waarmee zij de hele wereld willen imponeren. Nu komt geen enkel deel van de zojuist aangehaalde verklaring overeen met de waarheid, met de werkelijkheid, of is het niet meer dan wensdenken. Wat is er zogenaamd zo vanzelfsprekend?

Is het vanzelfsprekend dat mensen gelijk geschapen zijn? Absoluut niet, op geen enkele manier, en zelfs niet bij benadering. Sommigen worden gezond geboren, anderen met genetische afwijkingen; sommigen worden getalenteerd geboren, anderen niet; sommigen worden knap of mooi geboren, anderen niet noodzakelijkerwijs; sommigen worden met een gouden lepel in de mond geboren, terwijl anderen in lompen ter wereld komen. Mensen zijn nooit gelijk geboren. Het feit dat linksen van allerlei schakeringen proberen gelijkheid tot stand te brengen (dat wil zeggen: dezelfde omstandigheden aan het begin van iemands leven) of zelfs equity (dat wil zeggen: dezelfde resultaten voor iedereen, ongeacht wat zij doen of hoeveel moeite zij zich getroosten) bewijst dat zelfs zij niet geloven dat mensen gelijk geboren worden.

Ah, maar dan komt het argument dat “gelijk geboren worden” moet worden begrepen als gelijkheid voor de wet. Weer fout. Gelijkheid voor de wet voor alle verschillende typen persoonlijkheid, karakter en genetische samenstelling is helemaal geen gelijkheid, maar eerder wreedheid. Denk aan de verschillende gewichtsklassen in het boksen of vergelijkbare sporten; denk aan de verschillende categorieën voor mannen en vrouwen, voor verschillende leeftijden, enzovoort. Je kunt niet eens gelijkheid tot stand brengen onder allen met betrekking tot dezelfde regels. We hebben verschillende regels nodig voor verschillende categorieën van geslacht, leeftijd en gewicht – noem maar op. Je kunt van een adolescent niet hetzelfde eisen als van een volwassen, ervaren man.

De Onafhankelijkheidsverklaring gaat verder en vertelt ons dat de Schepper van de mensen hen heeft begiftigd met onvervreemdbare rechten. Weer fout; fout op meerdere punten. Ten eerste: hoe wisten de auteurs van de Verklaring dat de Schepper iedereen rechten heeft geschonken, laat staan onvervreemdbare rechten? Dat is een veronderstelling, een geloof, een aanname – geenszins een zekerheid of een gegeven. Ten tweede: er zijn mensen – in toenemende aantallen – die niet in een Schepper geloven. Voor degenen die niet in een Schepper geloven, kunnen er per definitie geen inherente rechten bestaan, omdat er geen gever van die rechten is.

Als wij inderdaad met deze rechten begiftigd zijn, wat maakt ze dan onvervreemdbaar? Onze wens dat het zo is? Het is duidelijk dat een machtig individu – machtig door zijn fysieke kracht, zijn geld, zijn positie of zijn psychologische eigenschappen – dergelijke onvervreemdbare rechten altijd kan afnemen van andere mensen die toevallig zwakker zijn in een van de genoemde opzichten. Wie kan een machtig individu ervan weerhouden een zwakker individu te knechten, te onderwerpen, uit te buiten, te vernederen of te pesten? De Schepper? Heeft iemand ooit gezien dat de Schepper ingreep om de uitgebuiten, de onderworpenen of de verdrukten in de menselijke geschiedenis te verdedigen?

De auteurs van de Verklaring verzekeren ons dat deze onvervreemdbare rechten het recht om te leven, vrij te zijn en geluk na te streven omvatten. Kom op, dat is pure luchtkasteelbouw! Ja, we worden geboren, en dat is het enige feit. Om te overleven heeft een levend organisme voeding en bescherming nodig, wat geen recht is maar een biologische drift – de biologische software. Een levend organisme kan succesvol zijn in het voeden van zichzelf en zelfs in het doorgeven van zijn genen, maar het kan net zo goed onsuccesvol zijn; het kan vroegtijdig sterven, overheerst worden door sterkere individuen, besmet raken met parasieten of uit zijn leefgebied verdreven worden, enzovoort. Bij mensen is het in grote lijnen hetzelfde. Het verschil – als er al een significant verschil is – blijkt alleen in de details, in de technische aspecten. Een mens kan een ander mens uitbuiten of onderwerpen met fluwelen handschoenen. Dat is alles.

Vrijheid? Er bestaat niet zoiets als vrijheid, althans niet in de zin van mogen leven zoals je wilt. De Romeinen merkten al op dat wij niet leven zoals we willen, maar zoals we kunnen. Vrijheid is altijd beperkt, en je hoeft niet onder een tiran, een satraap of een dictator te leven om te beseffen dat je in geen enkel opzicht vrij bent. Zo is het leven.

Alles in aanmerking genomen is zelfs het nastreven van geluk betwistbaar. Ja, mensen blijven proberen gelukkig te zijn (wat dat ook moge betekenen), maar… hoe vaak vertaalt het geluk van sommigen zich in het ongeluk van anderen! En dat is onvermijdelijk. Zelfs met de beste bedoelingen doen wij onze medemensen vaak kwaad, omdat het leven complex is en niemand van ons alle factoren kan beheersen die ons bestaan vormen.

Dan komt het meest lachwekkende deel: dat regeringen hun macht ontlenen aan de instemming van de geregeerden. Oh, werkelijk?

Denk aan een eenvoudige schoolklas: een groep leerlingen, jongens en meisjes van dezelfde leeftijd, die handelen onder dezelfde schoolregels, eisen, plichten enzovoort. In zo’n klas van vijftien, twintig of dertig leerlingen ontstaat relatief snel een hiërarchie – een groep van drie of vier die de leiding neemt, en de rest die volgt, samen met een paar die volledig vervreemd zijn van de rest, soms buitengesloten, soms gepest. En weet je wat? Er kan een meerderheid zijn die de leiders niet wil volgen, en toch doen ze het omdat ze psychologisch niet in staat zijn zich tegen hen te verzetten. We hebben dat allemaal gezien toen we op school zaten. Dus was er geen gelijkheid, geen onvervreemdbare rechten en al die onzin, zelfs niet onder een handvol leeftijdgenoten onder dezelfde omstandigheden. Er was geen regering die haar macht ontleende aan de rest van de klas; leiders ontstaan door de pure kracht van hun karakter en lichaamsbouw, en dat is alles. Breid dit model nu uit naar miljoenen mensen die een samenleving vormen – miljoenen mensen die verschillen in leeftijd, welstand, mentale en fysieke capaciteiten enzovoort. Wie kan geloven dat regeringen regeren met de instemming van de geregeerden? Doe jij dat, beste lezer?

De woorden van de Onafhankelijkheidsverklaring klinken mooi, maar hebben weinig te maken met de werkelijkheid. Omdat mensen over het algemeen graag mooie woorden, vleiende zinnen en fantastische sprookjes horen (ongeacht hun leeftijd en opleidingsniveau), aanvaarden zij dergelijke verklaringen zonder enige kritiek. Toch is het leven voor een nuchtere geest niet gericht op gelijk zijn, rechten hebben of geluk nastreven. Het leven draait om proberen te overleven. We zijn niet begiftigd met rechten, maar met biologische driften – een soort software die ons doet handelen. We stemmen niet in met een regering; we worden eerder op een bepaald tijdstip en op een bepaalde plaats geboren. Het zijn deze drie factoren – biologisch (onze genetische samenstelling), historisch (de tijd waarin we geboren worden) en geografisch (de plaats waar we geboren worden) – die de enige waarheden zijn die als vanzelfsprekend moeten worden beschouwd. Want vanzelfsprekend zijn ze. Deze drie bepalen ons bestaan overweldigend, en laten zeer weinig ruimte over voor ons wensdenken.

 

Slechts 3 miljoen inwoners, maar 3 procent bbp-groei per jaar![A] Duitsland en Frankrijk kunnen alleen jaloers toekijken. Hoe is dat mogelijk? Het antwoord: huishoudbestedingen zijn de voornaamste motor van de bbp-groei. Waar halen de Litouwers het geld vandaan om de binnenlandse consumptie op te jagen? Het antwoord ligt in een dynamische arbeidsmarkt. Door het structurele tekort aan geschoolde arbeidskrachten blijft de druk om de lonen te verhogen op een niveau dat in Europa zelden voorkomt. De regering heeft het minimumloon onlangs met 11 procent verhoogd, tot 1.153 euro per maand. Volgens ramingen van analisten van SEB Bank stijgt het gemiddelde brutoloon in Litouwen in 2026 met 8,5 procent en in 2027 met 7,0 procent.

Is dit ene feit niet genoeg om ons te doen inzien dat een land alleen kan bloeien als het bijna geen migranten opneemt of binnenhaalt (de vermeende bron van geschoolde arbeid)? De migranten die de begrotingen van de oude Unie[B] zo zwaar belasten?

Maar terug naar de economie. Helaas wordt de Litouwse opgang nu aangewakkerd door een soort „steroïde“: de Litouwse autoriteiten hebben burgers toegestaan uit de tweede pensioenpijler[C] te stappen en het stelsel volledig te verlaten. Daardoor is een enorme hoeveelheid kapitaal vrijgekomen. Recente cijfers tonen dat tegen juni 2026 meer dan 3 miljard euro (ongeveer 3 procent van het Litouwse bbp) uit de tweede pijler was opgenomen. De omvang van dit verschijnsel heeft de oorspronkelijke aannames ruimschoots overtroffen. Enerzijds jaagt dit tijdelijk de vraag aan; anderzijds ondermijnt het ernstig de grondslag voor sparen op lange termijn. Dat plaatst vraagtekens bij de toekomstige financiële stabiliteit van ouderen en ondergraaft ook de ontwikkeling van de binnenlandse kapitaalmarkt. Ondanks deze waarschuwingen nemen burgers graag geld op uit de tweede pijler, de inflatie negerend, die nu rond de 6 procent ligt.

Feit is: Litouwen, en Vilnius in het bijzonder, is het nieuwe Silicon Valley van Europa. Het land, met zijn hoofdstad Vilnius, is de onbetwiste leider van de fintech-industrie[D] in de Baltische staten geworden en huisvest ongeveer 250 bedrijven in deze sector. Zij hebben ongeveer 8.000 mensen in dienst en bedienen ongeveer 40 miljoen klanten op het hele continent. Litouwse merken als Vinted (detailhandel) en NordVPN (cyberbeveiliging) zijn bijna iedereen bekend, en de Bank van Litouwen heeft garanties verstrekt aan het Britse bedrijf Revolut (een internationaal betalingssysteem).

Litouwen rust niet op zijn lauweren. De Northway Group bouwt Bio-City, een reusachtige biotechcampus; de kosten van het project worden geraamd op 7 miljard euro. Het gaat vooral om investeringen die het aandeel van de life-sciencesector in het Litouwse bbp tegen 2030 moeten verdubbelen, tot een indrukwekkende 5 procent.

Heer, wij smeken u: laat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne voortduren, want alleen dan stijgt ons bbp.

Litouwen staat in Europa op de eerste plaats wat defensie-uitgaven betreft. Zoals in Letland, Estland en Polen jaagt de oorlogseconomie, aangevuurd door Washington, de overheidsuitgaven op. Opmerkelijk is dat Russen nog altijd 10.000 objecten in het land bezitten en er via hun activiteiten op Noord-Cyprus[E] veel zaken doen, zoals in de hele Baltische regio. De vijfde colonne[F] is actief in de Baltische staten.

Wie kan, behalve de Russen, de Baltische tijger[G] een klap toebrengen? De grote stelselval die iedereen ziet maar niemand weet te omzeilen, is de demografie en de bijbehorende moeilijkheid om hooggeschoold personeel te vinden. De Litouwse samenleving vergrijst in een alarmerend tempo, en de bevolkingsdaling zal in de komende jaren sterk versnellen. De EU voorziet een daling van ongeveer 18 procent in het aandeel van de bevolking op arbeidsleeftijd tussen 2030 en 2040. Een ander probleem blijft de groeiende kloof tussen de grote steden en de provincie, waar verouderde bebouwing tot energiearmoede[H] leidt, en het zorgstelsel.

Toekomstige regeringen moeten daarom voor ogen houden dat migranten geen oplossing zijn voor demografische problemen; er moet een evenwicht worden gevonden tussen fiscaal, sociaal en defensiebeleid, terwijl de staat tegelijk betaalbare woningen bouwt voor jongeren, want alleen dan zullen zij kinderen willen krijgen.

Noten voor jongere lezers
[A] Bbp. Bruto binnenlands product: de waarde van alle goederen en diensten die een land in een jaar voortbrengt. Drie procent groei per jaar is hoog voor Europa; Duitsland en Frankrijk zitten daar meestal ruim onder.
[B] Oude Unie. Hier: de oudere lidstaten van de EU, vooral West-Europa, in tegenstelling tot landen die later zijn toegetreden, zoals Litouwen (2004).

[C] Tweede pensioenpijler. In veel landen bestaat de oudedagsvoorziening uit lagen. De eerste is de staatspensioenkas. De tweede is een verplichte of halfverplichte spaarpot bij fondsen, betaald door werkgever en werknemer. Wie eruit stapt, krijgt het opgespaarde geld nu, maar mist later een aanvullend pensioen.

[D] Fintech. Financiële technologie: bedrijven die bankieren, betalen of beleggen via software doen, vaak zonder
klassieke bankkantoren. Vinted is een Litouwse marktplaats voor tweedehands kleding. NordVPN verkoopt versleutelde internetverbindingen. Revolut is een Britse betaalapp met een bankvergunning; de Litouwse centrale bank speelde een rol in haar Europese toelating.

[E] Noord-Cyprus. Het noordelijke deel van Cyprus, sinds 1974 bezet door Turkije en door vrijwel geen land erkend. Bedrijven en personen gebruiken het soms als tussenstation voor registratie of geldverkeer.

[F] Vijfde colonne. Oude uitdrukking voor mensen in een land die, al dan niet in het geheim, de belangen van een
buitenlandse mogendheid dienen. De term komt uit de Spaanse Burgeroorlog (1936).

[G] Baltische tijger. Bijnaam, naar het voorbeeld van de Aziatische „tijgers“ (Zuid-Korea, Taiwan, Singapore, Hongkong): kleine landen met snelle economische groei. Hier ironisch gebruikt voor Litouwen.
[H] Energiearmoede. Huishoudens die hun huis niet goed kunnen verwarmen of koelen omdat de woning slecht geïsoleerd is en de energierekening te hoog. Komt vaker voor in oude bebouwing buiten de grote steden.

De goudkoers maakt nu een correctie door, maar voor beleggers op lange termijn is er geen reden voor „paniek op de Titanic“.

De goudaankopen van de centrale banken bereiken historische hoogten.[1] Dit verschijnsel, dat analisten „stille accumulatie“ noemen, is van fundamenteel belang voor de financiële markten. Deze instellingen kopen goud om strategische en niet om speculatieve redenen, zodat hoge marktprijzen hen niet afschrikken. Waarom? Er zijn drie redenen:

• Vlucht voor het sanctierisico. Het keerpunt was de bevriezing van de Russische deviezenreserves door de westerse landen in 2022. Voor Peking en andere ontwikkelingslanden was dat een duidelijk signaal: fiatgeld (zoals de dollar of de euro) kan op elk moment politiek worden afgesneden. Fysiek goud, opgeslagen in de eigen kluizen, is volledig beschermd tegen externe sancties.[2]
• Historische doorbraak in de reserves. Volgens de rapporten van de Europese Centrale Bank voor medio 2026 is het aandeel van Amerikaanse staatsobligaties in de wereldreserves gedaald van 25 naar 22 procent, terwijl goud voor het eerst sinds 1996 Amerikaanse obligaties in waarde van de wereldreserves heeft overtroffen. Beleggers zien de schuldencrisis van de VS en stoten de Amerikaanse staatsobligaties af.[3]
• Opbouw van een alternatief stelsel. China stapelt niet alleen goud op, maar bouwt ook actief alternatieve afrekensystemen, zoals Project mBridge binnen het BRICS-blok. Die systemen maken de afwikkeling van de internationale handel mogelijk buiten het westerse SWIFT-systeem om, waarbij fysiek goud dient als uiteindelijke dekking van negatieve saldi tussen handelspartners.[4]

China koopt goud discreet en officieus via de Londense OTC-markt. Waarom verbergt China zijn aankopen? Het verhullen van de werkelijke hoeveelheden dient twee doelen:

• Bescherming tegen stijgende prijzen. Als de PBoC officieel aankondigt in één maand ongeveer 150 ton te kopen in plaats van 15 ton, zou dat tot een onmiddellijke prijsrally op de beurzen leiden. Als China onopgemerkt handelt, kan het het edelmetaal tegen een lagere prijs kopen.
• Geopolitische balans. Een te drastische, officiële afkeer van de dollar zou tot vroegtijdige economische spanningen kunnen leiden en tot een destabilisering van de markt voor Amerikaanse schuld, waarvan China nog altijd een grote houder is.

Feit is: omstreeks juli 2026 heeft China via de OTC-markt in Londen ongeveer 35 ton goud gekocht, ruim boven de door de Volksbank van China officieel gemelde aankoop van 20 ton.[5]

————————————- 

[A] Centrale bank. De bank van een staat die geld uitgeeft en de deviezenreserves beheert. Bij goud koopt zij niet om snel winst te maken, maar om een voorraad aan te houden die niet van een andere munt afhangt.

[B] Bevriezing van 2022. Na de Russische inval in Oekraïne blokkeerden westerse staten een groot deel van de Russische reserves in dollar, euro en andere westerse munten. Die reserves stonden op rekeningen bij westerse banken en konden met een politiek besluit ontoegankelijk worden gemaakt.

[C] Staatsobligaties en reserves. Landen bewaren een deel van hun reserves in Amerikaans schatkistpapier: leningen aan de VS. Goud is een andere reserve. „Overtreffen in waarde“ betekent hier dat de goudvoorraad in de wereldreserves, omgerekend in dollars, groter is geworden dan de voorraad Amerikaans schatkistpapier.

[D] BRICS, mBridge en SWIFT. BRICS is een groep van onder meer Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, later uitgebreid. SWIFT is het westerse berichtennet voor internationale betalingen; wie ervan wordt afgesloten, kan moeilijk in dollar of euro afrekenen. mBridge is een proef van centrale banken, met China, voor grensoverschrijdende betalingen buiten dat net om.

[E] OTC-markt in Londen. Over the counter: handel buiten de beurs, rechtstreeks tussen banken en handelaren. Londen is de grootste markt voor fysiek goud. Zulke aankopen verschijnen niet meteen als een openbare order op een beurs.

[F] PBoC. People’s Bank of China, de centrale bank van China, in het Nederlands de Volksbank van China. Zij meldt goudaankopen aan het IMF; de tekst stelt dat de werkelijke aankopen hoger liggen dan die meldingen.

 

Het is 2026, de dag is 22 september. De Amerikaanse president Donald Trump houdt een rede voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties^[1] en zegt het volgende:

Komt er een deal met Iran die hen toestaat zich te herbouwen en een veel groter land te scheppen dan het ooit was — misschien een van de grootste in het Midden-Oosten of zelfs in de wereld? Of vernietig ik de Islamitische Republiek, en wel snel, en geef ik hun nooit meer de kans mensen en landen te doden en te verwoesten? Drijf ik hen de hel in, zonder kans op overleven en zonder hoop op toekomstige grootheid of toekomstige generaties?

Terug naar 1939, de dag is 30 januari. De Duitse Führer Adolf Hitler houdt een rede voor de Rijksdag,^[2] en dit heeft hij te zeggen:

Als het het internationale financiële jodendom in en buiten Europa zou lukken de volkeren nog eens in een wereldoorlog te storten, dan zal het resultaat niet de bolsjewisering van de aarde zijn en daarmee de overwinning van het jodendom, maar de vernietiging van het joodse ras in Europa!

Beide leiders — de Amerikaanse en de Duitse — gebruiken dezelfde zware dreiging, gevat in de woorden vernietigen of vernietiging. Beiden stellen een voorwaarde die stappen moet uitlokken om een natie of een land volledig te verwoesten. De voorwaarden lijken bijna gelijk: het jodendom wordt beschuldigd de wereld in een wereldoorlog te willen storten; de Iraniërs wordt de bedoeling verweten mensen te doden en landen te verwoesten.

De woorden van Adolf Hitler zijn al lang algemeen veroordeeld. Was er een vergelijkbare verontwaardiging over de woorden van president Donald Trump? Ja, een verontwaardiging was er in zekere zin, maar geenszins zo sterk als zulke verwerpelijke retoriek verdiende. Toch herinneren wij ons levendig de massale internationale verontwaardiging over de uitspraak van ayatollah Khomeini (later herhaald door de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad), te weten: „Dit regime dat Jeruzalem bezet houdt, moet van de bladzijde van de tijd worden gewist.“^[3] Die woorden werden in de vertaling beroemd verdraaid tot „Israël moet van de kaart worden geveegd“, om ze nog scherper te laten klinken.

Protesteerden Israëlische diplomaten tegen de woorden van president Donald Trump? Verre van dat. En toch zouden zij voor juist dit vocabulaire hoogst gevoelig moeten zijn. Hun natie was het die eens aan zulke dreigingen was blootgesteld; hun natie was het aan wie een vijand die dreigingen van vernietiging voltrok. Kan het zijn dat zij het vergeten zijn? Nee. Kan het zijn dat zij de Iraniërs een soortgelijk lot toewensen? Kan het zijn dat het lijden van hun eerdere generaties hen niet wakker heeft gemaakt voor het nakende lijden van een andere natie?

Of president Donald Trump zijn dreiging waarmaakt, is een aparte vraag. Karl Marx schreef bekend dat de geschiedenis zich herhaalt — eerst als tragedie, dan als farce.^[4] Nemen wij aan dat de daden van Adolf Hitler zich als tragedie hebben afgespeeld, dan moeten de daden van Donald Trump zich als farce ontvouwen. En zo zijn zij.

—————————————————————

Noten voor jongere lezers

[1] Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Jaarlijkse bijeenkomst van alle lidstaten in New York, doorgaans in september. Staatshoofden houden er korte redes. De tekst dateert Trumps optreden op 22 september 2026.

[2] Rijksdagrede van 30 januari 1939. Hitler sprak die dag voor de Rijksdag in Berlijn, zes jaar na zijn benoeming tot rijkskanselier. De geciteerde zin is de zogenaamde „profetie“ tegen het „internationale financiële jodendom“. Historici lezen hem als een openlijke dreiging; de industriële moord op de Europese Joden begon in 1941. „Bolsjewisering“ betekent hier de uitbreiding van het Sovjetcommunisme.

[3] Khomeini en de vertaling. Ruhollah Khomeini, hoogste leider van Iran 1979–1989, zei in 1980 ongeveer dat het regime dat Jeruzalem (Qods) bezet houdt van de bladzijde van de tijd moet verdwijnen. Mahmoud Ahmadinejad, president 2005–2013, herhaalde soortgelijke formules. De Engelse persweergave „wiped off the map“ is een omstreden vertaling van het persbureau IRIB; critici zeggen dat zij de Perzische formulering verscherpt, verdedigers van de vertaling zeggen dat de politieke bedoeling dezelfde is.

[4] Marx en de farce. Karl Marx, De achttiende brumaire van Louis Bonaparte (1852): „Hegel merkt ergens op dat alle grote wereldhistorische feiten en personen zich als het ware tweemaal voordoen. Hij vergat eraan toe te voegen: de ene maal als tragedie, de andere maal als farce.“ Het stuk past die zin toe op Hitler en Trump.

We herinneren ons allemaal Trumps inaugurele rede aan het begin van zijn tweede ambtstermijn. Een van de hoofdpunten was dat de Verenigde Staten Groenland wilden annexeren. Destijds klonk de aankondiging deels belachelijk, deels gênant. Toegegeven, niemand rekende op een grootschalige militaire aanval. Sommige politieke analisten schoven het terzijde als politiek theater — een vorm van spierballenvertoon —, anderen zagen in president Donald Trump een krijgshaftige houding, waarmee hij de wereld wilde laten weten dat de Verenigde Staten hun wereldpositie wilden herstellen en zelfs uitbreiden. Een tijd lang leek de kwestie-Groenland te zijn losgelaten. Ze kwam evenwel te zijner tijd terug. President Donald Trump oefende immense druk uit en kreeg uiteindelijk wat hij wilde: volledige zeggenschap over een land dat naar internationaal recht aan Denemarken toebehoort.

De deal die op 22 september 2026 werd getekend, bevestigt ogenschijnlijk de Deense soevereiniteit over Groenland, maar in werkelijkheid bestaat die soevereiniteit alleen in naam. De Verenigde Staten kunnen in, boven en rond Groenland doen wat hun belieft. Washington heeft een permanente veiligheidscontrole ingesteld, met vrije toegang over lucht, land en zee. Denemarken — en daarmee Groenland — mag intussen geen grote buitenlandse investeringen toelaten behalve die uit de Verenigde Staten, de NAVO of landen van de Europese Unie. Dit alles is netjes verpakt als behoud van de Deense soevereiniteit over Groenland.

Stel u een ogenblik een soortgelijk verdrag voor, afgedwongen door de Russische Federatie of door China. Stel u de internationale verontwaardiging en het handenwringen voor, de woedende beschuldigingen van schending van de soevereiniteit van een natie, en de veroordeling van een barbaarse buitenlandse politiek.

Dergelijke „garanties” van soevereiniteit hebben we eerder gezien. Lezers met enige kennis van de Midden- en Oost-Europese geschiedenis van de achttiende eeuw vinden hier een parallel. Toen lag het gebied van de Oostzee tot bijna de Zwarte Zee, en van de Oder oostwaarts naar de stad Smolensk, onder een reusachtige staat die bekendstond als het Pools-Litouwse Gemenebest.^[1] In de loop van die eeuw onderging het Gemenebest een reeks ongunstige politieke en maatschappelijke veranderingen die zijn internationale positie gestaag verzwakten. Het Pools-Litouwse Gemenebest, indrukwekkend groot in oppervlakte (1.150.000 vierkante kilometer op het hoogtepunt van 1618, tegen 2.166.086 vierkante kilometer Groenland vandaag), zakte politiek en militair zo diep dat zijn buren bilaterale verdragen konden dicteren die voor de regering in Warschau hoogst nadelig waren. Juist die verdragen — met name die welke keizerin Catharina de Grote afdwong^[2] — moesten uitdrukkelijk een synoniem of een garantie van de soevereiniteit van het Gemenebest zijn. Die soevereiniteit, gegarandeerd door Rusland — de grootste buur van het Pools-Litouwse Gemenebest — loste tegen het einde van de achttiende eeuw in het niets op. Het reusachtige
Gemenebest werd stap voor stap opgeslokt door zijn drie buren.^[3] 

Nu lijkt de geschiedenis zich te herhalen. Met één verschil evenwel. Groenland zal niet door drie machtige buren worden verdeeld, maar door slechts één worden verzwolgen — eenvoudig omdat Groenland niet door drie concurrerende grootmachten is omringd.

——————————————————————-

Noten voor jongere lezers
[1] Pools-Litouws Gemenebest (Rzeczpospolita). Statenbond van Polen en Litouwen, formeel sinds de Unie van Lublin in 1569. In de zeventiende eeuw een van de grootste staten van Europa naar oppervlakte, met een gekozen koning en een sterke adel (liberum veto: één afgevaardigde kon de Sejm blokkeren). Buren waren vooral Rusland, Pruisen en Oostenrijk.

[2] Catharina II de Grote (1729–1796). Keizerin van Rusland vanaf 1762. Zij zette in Polen-Litouwen volgzame koningen neer en liet in 1768 de „kardinale wetten” garanderen: het gekozen koningschap en het liberum veto mochten niet worden afgeschaft. Formeel een garantie van de staatsregeling, praktisch een vetorecht van Sint-Petersburg tegen elke hervorming die de staat kon versterken.

[3] De drie delingen. In 1772, 1793 en 1795 verdeelden Rusland, Pruisen en Oostenrijk het Gemenebest onder elkaar. In 1795 hield het op te bestaan. Het stuk trekt de parallel niet vanwege de kaart, maar vanwege de vorm: soevereiniteit wordt in een verdrag bevestigd en tegelijk uitgehold. Groenland. Grootste eiland ter wereld, politiek een autonoom deel van het Koninkrijk Denemarken (zelfbestuur sinds
1979, uitgebreid in 2009). Buitenlandse politiek en defensie liggen bij Kopenhagen. De VS hebben er sinds de Tweede
Wereldoorlog bases, vooral Pituffik (vroeger Thule). De tekst behandelt de deal van 22 september 2026 als feitelijke
controle bij een voortbestaande Deense naam. 

 

Of iemand nu geschoold is of niet, of hij in de steentijd is geboren of werkt in het tijdperk van de informatierevolutie: het menselijk brein lijkt er niet beter van te worden. Een provocerende stelling?

Geronimo^[1] was eind negentiende eeuw een beroemd opperhoofd van de Apachen.^[2] Zoals veel Indiaanse krijgers vocht hij tegen de blanke man. Hij vocht in het noorden van Mexico en in het zuiden van de Verenigde Staten. Zoals hij zelf in zijn autobiografie vertelt, dreef een overval hem op het oorlogspad: onbekenden hadden zijn kamp aangevallen terwijl hij weg was, en alle leden van zijn naaste familie gedood. Hij dorstte naar wraak. Hij was de held van menige western, en de hoofdpersoon van de goed gemaakte film „Geronimo: An American Legend”.^[3]

In zijn autobiografie beschreef Geronimo het leven van de Apachen van de wieg tot het graf. We lezen dat de familie na de dood van zijn vader niet alleen de gebruikelijke begrafenisriten rond het lichaam moest voltrekken, maar ook al het bezit van de vader aan de stamleden moest weggeven en … al zijn paarden moest doden.^[4]

Toen Geronimo wilde trouwen, gaf de vader van de bruid hem zijn dochter alleen in ruil voor — jawel — een paar paarden. Geronimo was de taak aan, zocht de paarden en bracht ze naar de vader van de bruid. Hoe? In de autobiografie zegt hij de lezer alleen dat hij niet graag gevraagd wilde worden hoe hij aan de dieren was gekomen. We mogen het wel raden: hij stal ze. Of de eigenaar daarbij gewond raakte of werd gedood, blijft een geheim.

De eigenaar of eigenaren konden, zodra zij hadden begrepen dat Indianen de dieren moesten hebben weggenomen, alleen aan vergelding en wraak denken. En net als Geronimo, die na de slachting van zijn familie wraak wilde op iedereen, zolang die iemand Amerikaan of Mexicaan was, maalde de paardeneigenaar niet om de schuldige persoon: hij zocht wraak op Indianen als zodanig.

Waarom vertellen we dit? Om te laten zien hoe het menselijk brein werkt. Iemand offert, volgens een religieus of ideologisch draaiboek, zijn dieren, terwijl hij heel goed weet dat hij ze later nodig zal hebben, en terwijl hij heel goed weet dat hij het verlies moet goedmaken door vervangende dieren met geweld weg te nemen, tegen de wil van de eigenaar — en zo een keten van vergeldingen in gang zet.

Denk niet dat wat hier is geschetst alleen bij het verleden hoort, en bij een volk in een vroeg stadium van maatschappelijke, morele en intellectuele ontwikkeling. Veel andere naties en stammen offerden bij de dood van iemand — vooral van iemand van hoge rang — huisdieren en persoonlijke goederen.^[5] Die logica is ook nu springlevend.

Westerse intellectuele en politieke leiders hebben ons ingeprent dat de wereld niet meer mensen nodig heeft; daarom hebben zij gezinnen met één kind of zonder kinderen aangeprezen. En dan — jawel — zeggen diezelfde leiders dat we immigranten bij duizenden en bij miljoenen nodig hebben, anders storten onze economieën in. Aan de ene kant bevorderen zij gezinnen met één kind of zonder kinderen, wat onder meer het doden van kinderen in de moederschoot inhoudt, en aan de andere kant de invoer van mensen van andere continenten. Is dat niet als het doden van de genoemde paarden en het stelen ervan elders?

Ja, stelen, want diezelfde intellectuele en politieke leiders hebben ons verteld dat immigratie de ontvangende landen verrijkt. Als iets mij verrijkt, moet het waardevol zijn. Wordt dat waardevolle aan een ander land ontnomen, dan moet het gevende land er in dezelfde beweging armer van worden.

De vergelijking met Geronimo’s paarden houdt hier niet op. Zoals we zagen, wekte Geronimo’s diefstal van andermans paarden vijandschap. Geronimo mag een meisje hebben gewonnen, maar hij stelde zijn stam (en andere stammen) bloot aan vergelding. Is het met de invoer van immigranten niet hetzelfde? Werkgevers en weldoeners mogen hun doel hebben bereikt — respectievelijk goedkope arbeid en een gevoel van morele voldoening —, de ontvangende naties hebben zeker kwaad op kwaad binnengehaald: psychische nood, vreemde getto’s, geweld op straat, verlies van maatschappelijke samenhang, en veel andere ongelukkige verschijnselen.

De Apache-aanpak was: de eigen paarden doden om andermans paarden te stelen, en zo de vijandschap van de bestolene over zich afroepen. De hedendaagse Amerikaanse of Europese aanpak is: conceptie voorkomen of de zwangerschap afbreken om volwassen mensen in te voeren — en zo de maatschappelijke samenhang te verstoren en tweedracht te zaaien, een toekomstige burgeroorlog niet uitgezonderd.

Noten voor jongere lezers

[1] Geronimo (eigenlijk Goyathlay, circa 1829–1909). Leider van de Bedonkohe-Apachen in het zuidwesten van de huidige VS en in het noorden van Mexico. Na de moord op zijn familie door Mexicaanse troepen (jaren 1850; de precieze toedracht is in de bronnen omstreden) voerde hij jarenlang raids. In 1886 gaf hij zich over aan het Amerikaanse leger. Hij stierf als krijgsgevangene in Fort Sill, Oklahoma. Zijn in 1906 opgetekende levensverhaal verscheen als Geronimo’s Story of His Life.

[2] Apachen. Groep Athabaskische volken in het zuidwesten van Noord-Amerika (het huidige Arizona, New Mexico, Texas, Noord-Mexico). Bekende groepen: Chiricahua, Mescalero, Jicarilla, Western Apache. In de negentiende eeuw voerden zij oorlog tegen Mexico en de Verenigde Staten om land, raids en vergelding.

[3] „Geronimo: An American Legend” (1993). Amerikaanse western van Walter Hill, met Wes Studi als Geronimo, Jason Patric, Gene Hackman en Robert Duvall. De film toont de laatste veldtocht en de overgave, niet de jeugd of het huwelijk.

[4] Paarden doden na een sterfgeval. Geronimo beschrijft in de autobiografie de gewoonte om bij de dood van een man diens have weg te geven en zijn paarden te doden, zodat de overledene ze in het hiernamaals zou hebben en de nabestaanden niet aan hem gebonden bleven. Of alle Apachegroepen de gewoonte gelijk hanteerden, is in de volkenkunde omstreden. Paarden waren bij de Apachen sinds de zeventiende eeuw het belangrijkste vervoer- en ruilgoed; een bruid werd vaak met paarden „betaald”.

[5] Grafgiften en dierenoffers. In veel culturen werden bij de dood van een aanzienlijke persoon dieren gedood of voorwerpen meegegeven in het graf (Skythen, het oude China, Vikingen, sommige Afrikaanse koninkrijken). Het stuk gebruikt dat niet als volkenkunde, maar als beeld voor een logica: iets waardevols vernietigen en het daarna elders halen.

De situatie op de brandstofmarkt is uit de hand gelopen. De crisis op de oliemarkt wordt steeds reëler, en de nog beschikbare oplossingen raken op.

Eerst Hormuz. Nu Bab el-Mandeb. Het verkeer over de twee hoofdroutes waar samen meer dan 30 procent van de wereldoliehandel doorheen gaat, is zwaar verstoord. Alsof dat niet volstond, beschadigden de Jemenitische Houthi-rebellen de Saoedische oost-westpijpleiding, waarmee Saoedi-Arabië de Straat van Hormuz kon omzeilen.

De wereldwijde olievoorraden zijn gedaald tot een niveau waarop pijpleidingen en raffinaderijen moeite hebben normaal te draaien. De oliestroom is instabiel. De pompen moeten harder werken. Kortom: het risico op uitval stijgt, en elke stilstand is olie op het vuur, want de brandstofmarkt staat al onder hoge spanning. Volgens JPMorgan belopen de wereldvoorraden nu 7,6 miljard vaten. Op dat peil ontstaan al de eerste problemen bij het onderhoud van de infrastructuur voor transport en verwerking. De voorraden slinken gevaarlijk snel; zakken ze tot 6,8 miljard vaten, dan wordt de bedrijfsvoering van pijpleidingen en raffinaderijen ernstig belemmerd. De raffinaderijen in de VS — de grootste olieproducent ter wereld — draaien al bijna op volle capaciteit. Ze benutten tot 98 procent van hun vermogen. In de praktijk is de buffer verdwenen waarmee storingen, noodzakelijke reparaties of andere onverwachte problemen konden worden opgevangen.

Er resteren oplossingen die vandaag om uiteenlopende redenen onwaarschijnlijk lijken. In theorie zou China grotere hoeveelheden olie op de wereldmarkt kunnen zetten, maar Peking beschouwt zijn voorraden als strategisch en wil niet exporteren. Dat scenario is dus weinig waarschijnlijk. Een andere mogelijkheid is het versoepelen van de sancties tegen Rusland — nog onwaarschijnlijker. De crisis wordt verscherpt door recordprijzen voor olievervoer. De huur van een grote tanker ligt nu boven de miljoen dollar per dag; de logistieke kosten zijn daarmee een van de hoofdoorzaken van de hogere brandstofprijs. Dat komt door de verzekeringspremies, die een recordhoogte hebben bereikt.

Bovendien liggen, zoals wij onlangs schreven, de strategische oliereserves van de VS op het laagste peil in veertig jaar. In de Verenigde Staten wordt daarom steeds serieuzer nagedacht over het beperken van de grondstoffenexport.

Door drie factoren — de dalende vrije productiecapaciteit van de OPEC^[1]-landen, de slinkende strategische oliereserves van de VS en de afnemende verwerkingscapaciteit van de raffinaderijen — is de wereld in een nieuwe fase van de energiecrisis beland, waarin eenvoudige en snel beschikbare oplossingen ontbreken.

---

Noot

[1] OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries, Organisatie van olie-exporterende landen). Kartel van olieproducerende staten, opgericht in 1960 in Bagdad. Kernleden zijn onder meer Saoedi-Arabië, Irak, Iran, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten; later sloten onder andere Nigeria, Algerije en Venezuela zich aan. De organisatie probeert via productiebeperkingen of -verhogingen de olieprijs te sturen. Spare capacity of vrije productiecapaciteit is de extra hoeveelheid die leden op korte termijn extra kunnen pompen. Als die buffer klein is, kan de club een uitval (Hormuz, pijpleiding, sancties) niet meer opvangen. OPEC+ is dezelfde groep plus bondgenoten, vooral Rusland.